Wanneer ben je verplicht een bouwhek te plaatsen?

Een bouwhek is verplicht zodra werkzaamheden gevaar of hinder kunnen opleveren voor voorbijgangers, omwonenden of verkeer. Dit geldt in de meeste gevallen bij bouwactiviteiten op of nabij de openbare weg, en is vastgelegd in zowel landelijke wetgeving als gemeentelijke regelgeving. In dit artikel worden de belangrijkste vragen over de verplichting, de eisen en de aansprakelijkheid beantwoord.

Wat zegt de wet over het afzetten van een bouwplaats?

De wet verplicht bouwers en opdrachtgevers om een bouwplaats deugdelijk af te zetten wanneer er gevaar bestaat voor de omgeving. De basis hiervoor ligt in het Bouwbesluit 2012, dat stelt dat een bouwplaats zodanig moet worden ingericht dat de veiligheid van personen buiten de bouwplaats gewaarborgd is. Gemeenten kunnen hier bovenop eigen verordeningen hanteren die aanvullende eisen stellen.

Concreet betekent dit dat de aannemer of uitvoerende partij verantwoordelijk is voor het treffen van maatregelen die onbevoegden buiten de bouwplaats houden. Een bouwhek is daarin het meest gebruikte en meest geaccepteerde middel. Naast het Bouwbesluit speelt ook de Arbowetgeving een rol: die legt verplichtingen op aan de werkgever om de werkplek veilig in te richten, ook in relatie tot de directe omgeving.

In de praktijk controleert de gemeente of de Omgevingsdienst of aan deze verplichtingen is voldaan. Bij een omgevingsvergunning voor bouwen worden de afzetverplichtingen doorgaans als voorwaarde meegegeven.

Bij welke werkzaamheden is een bouwhek altijd verplicht?

Een bouwhek is altijd verplicht bij werkzaamheden waarbij de openbare ruimte wordt beïnvloed of waarbij gevaar voor derden bestaat. Denk aan nieuwbouw, sloop, grootschalige renovaties, graafwerkzaamheden en de aanleg van infrastructuur. Zodra een bouwplaats grenst aan een openbare weg, trottoir of openbaar toegankelijk terrein, is afzetting met een bouwhek de standaardvereiste.

Specifieke situaties waarbij een bouwhek altijd verplicht is, zijn onder meer:

• Nieuwbouwprojecten waarbij zwaar materieel wordt ingezet
• Sloopwerkzaamheden aan bestaande gebouwen
• Graaf- en funderingswerkzaamheden in of nabij de openbare ruimte
• Infraprojecten zoals wegaanleg, rioolrenovatie of kabels en leidingen
• Werkzaamheden op hoogte waarbij vallend materiaal een gevaar vormt

Bij deze categorieën werkzaamheden is het plaatsen van een bouwhek geen keuze, maar een wettelijke minimumvereiste. Afwijken hiervan is alleen mogelijk als een gelijkwaardige veiligheidsmaatregel wordt getroffen en dit aantoonbaar is goedgekeurd door de bevoegde instantie.

Geldt de verplichting ook bij kleine verbouwingen of tijdelijke werkzaamheden?

Bij kleine verbouwingen of kortdurende werkzaamheden is een bouwhek niet altijd verplicht, maar de beoordeling hangt af van de situatie. Bepalend is of er gevaar of hinder voor de omgeving ontstaat, niet de duur of omvang van de werkzaamheden op zich. Ook een korte klus kan een afzetplicht met zich meebrengen als die plaatsvindt op of direct naast een druk trottoir of rijbaan.

Voor werkzaamheden die volledig op privéterrein plaatsvinden en geen gevaar voor de openbare ruimte opleveren, geldt in de meeste gevallen geen verplichting tot het plaatsen van een bouwhek. Gaat het echter om een verbouwing waarbij steiger, hijsmaterieel of bouwafval de openbare weg raakt, dan is afzetting alsnog vereist.

Tijdelijke werkzaamheden zoals straatwerk, inspectie van rioolputten of kleine reparaties aan gevels vallen soms onder een afwijkend regime. Gemeenten hanteren hiervoor vaak een meldingsplicht of een kortdurende ontheffing. Het is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende partij om vooraf te controleren welke regels gelden en of een vergunning of melding noodzakelijk is.

Welke eisen gelden voor een bouwhek op de openbare weg?

Een bouwhek op de openbare weg moet voldoen aan specifieke eisen op het gebied van afmeting, zichtbaarheid en stevigheid. De gemeente geeft via een omgevingsvergunning of een vergunning voor het gebruik van de openbare ruimte aan welke afmetingen zijn toegestaan en hoeveel ruimte de aannemer mag innemen. Standaard geldt dat een vrije doorloopbreedte voor voetgangers van minimaal 1,5 meter gewaarborgd moet blijven.

Naast de ruimtelijke eisen gelden ook technische en veiligheidseisen:

• Het hek moet stabiel staan en niet kunnen omwaaien bij wind
• Reflecterende markeringen of verlichting zijn verplicht bij gebruik in het donker of bij slecht zicht
• Het hek mag geen scherpe uitsteeksels hebben die voorbijgangers kunnen verwonden
• Bij werkzaamheden op hoogte is een dichte bouwhekwand of een overkapte doorgang vaak vereist om vallend materiaal op te vangen
• Verkeersborden en omleidingsaanduidingen moeten worden geplaatst conform de richtlijnen van het CROW

De CROW-richtlijnen, vastgelegd in publicatie 96a en aanverwante documenten, gelden in Nederland als de professionele standaard voor het inrichten van werkomgevingen op en naast de weg. Aannemers die hieraan voldoen, voldoen doorgaans ook aan de gemeentelijke eisen.

Wie is aansprakelijk als er geen bouwhek staat?

Als er geen bouwhek staat terwijl dat wel verplicht was, ligt de aansprakelijkheid primair bij de partij die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de werkzaamheden. Dat is in de meeste gevallen de aannemer of hoofdaannemer. Raakt een voorbijganger gewond of ontstaat er schade door het ontbreken van een deugdelijke afzetting, dan kan de aannemer civielrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor de geleden schade.

Naast civiele aansprakelijkheid zijn er ook bestuursrechtelijke gevolgen mogelijk. De gemeente kan een dwangsom opleggen, de werkzaamheden stilleggen of zelf maatregelen treffen op kosten van de overtreder. In ernstige gevallen waarbij sprake is van bewust nalaten of herhaling, kan ook strafrechtelijke vervolging volgen.

Bij projecten waarbij meerdere partijen betrokken zijn, zoals een hoofdaannemer en onderaannemers, is het van belang dat contractueel is vastgelegd wie verantwoordelijk is voor de inrichting en het onderhoud van de bouwplaatsafzetting. Ontbreekt die afspraak, dan wordt de aansprakelijkheid bepaald aan de hand van wie feitelijk de leiding had over de werkzaamheden op het moment van het incident.

Voor aannemers en onderaannemers die regelmatig werken op openbare locaties is het dan ook essentieel om de afzetverplichtingen niet alleen te kennen, maar ook aantoonbaar na te leven. Degelijk materieel, zoals een stevig en goed zichtbaar bouwhek, is daarin de eerste stap.

Zorgen dat uw bouwplaats veilig en conform de regelgeving is afgezet, begint met het juiste materieel. Bekijk ons volledige assortiment bouwhekken en bouwplaatsafzettingen en vind de oplossing die past bij uw project. Heeft u vragen over welk materieel geschikt is voor uw specifieke situatie? Neem contact op met HAKA — wij denken graag met u mee.